Gastspreker: Riekje Boswijk-Hummel op de studiedag "Sterk in onze kwetsbaarheid" van de Stichting dr. Elisabeth Kübler-Ross Vlaanderen vzw. op zaterdag 21 oktober 2000 in het Alpheusdal te Berchem.

Belangrijk is je verlies te kunnen delen met anderen. Hoe gaan partners binnen dit thema met elkaar om?

In relaties heb je polarisaties (of tegenovergestelden). Bv.: de enige is zuinig, de andere is vrijgevig.

Bij pijn om een verlies kan er een uitpolarisatie ontstaan in een actieve rol (dus in actie schieten om niets te hoeven voelen) of in een passieve rol (dus alleen maar voelen). Deze polarisaties kan je terugvinden bij je innerlijke dialoog, en ook in relaties.
De ene heeft in zijn rouwproces een actieve (actie of doen) rol en de andere een passieve (voelen) rol. Deze verschillende benadering kan een afstand scheppen binnen een relatie.
Mannen kiezen dikwijls voor de actieve rol (bezig zijn en doen, om niet te hoeven voelen) en vrouwen voor de passieve rol. Deze uitpolarisatie (waarbij elke partner op één pool zit) brengt dat beide "ver" van elkaar verwijderd komen te zitten. Praten met elkaar wordt op den duur vijandigheid.
Hoe gaat dat in zijn werk?
Diegene die actief is kan niet lang stilzitten of kan niet lang bezig zijn met het gevoel van de andere want anders wordt zijn eigen gevoel ge-activeerd. Deze gaat dan ook vooral raad geven: vb. "zet je er over heen". Hij doet met de andere exact hetzelfde wat hij met zichzelf doet intern ... De gevoelens van de andere vormen een bedreiging, en zo ontstaat die vijandigheid.
En voor de voeler is dit erg pijnlijk ... deze voelt zich afgewezen en staat dan alleen met die pijn.
De pijn die daardoor in de relatie komt, komt boven op de pijn van het verlies.
Wat begint met afstand wordt bijgevolg "vijandigheid".
Beiden hebben gelijk maar de fout die ze maken is dat ze slechts één pool van het systeem beleven. Je kan niet op één pool leven. De actieve wordt oververmoeid, loopt zichzelf voorbij ... het voelen is eruit. De voeler daarentegen wordt er depressief van, ... de actie is eruit.
Dergelijke uitpolarisaties lopen dikwijls uit in een breuk.
Belangrijk is gevoelens delen: luisteren en begrip opbrengen voor elkaar. Je moet ook het systeem draaiende houden, dus zowel doen als voelen als denken is fundamenteel.

Wat is het verschil tussen helpen en troosten?

Bij het helpen wordt er vaak weggegaan van emoties, weg van het voelen, emoties worden ontkend of deskundig weggewerkt (mogen er niet zijn). Wat niet wil zeggen dat de volgende adviezen best zinvol kunnen zijn.

Mogelijke reacties van anderen op jouw gevoelens:

1. sussen: bv ga wat rusten, het zal wel over gaan
2. toeeigenen: bv je bent moe, de andere: oh, ik ben ook moe ...
3. vluchten
   • letterlijk: ga op vacantie, vlieg weg ...
   • figuurlijk: weggaan
4. verwennen vb jezelf eens lekker verwennen
5. organisatieadviezen
6. medicaliseren
7. psychologiseren of graven in de diepte, hoe is het onstaan?
8. esoteriseren: naar grotere verbanden trekken (bv je Pluto stond daar of daar ...)
9. moed inspreken (het komt wel goed)
10. je zegeningen tellen (denk aan wat er is)
11. concreet helpen bv afwas komen doen
12. holle frases of veralgemeniseren bv zo is het nu eenmaal
13. therapeutieseren

In al deze reacties worden de emoties "ontkend", wat er gevoeld wordt, mag er niet zijn. Deze reacties zijn wel een vorm van HULP, dat is niet slecht en dat kan allemaal wel waar zijn, maar als ik met mijn gevoel kom, dan wil ik géén hulp, ik wil wel TROOST.

Troost of het wezen van de therapie

De essentie is het gezien worden, naar de emotie toegaan. Troosten is de liefdevolle aanwezigheid van het hart (mededogen).
Al wat je zegt is ruimte scheppen voor de emoties van de anderen. Iemand die troost nodigt je uit om te komen met je gevoel.

Troostgesprek

Wat is een troostgesprek? Het is een fase waarin de "klager" komt met zijn verhaal. Deze voelt of hij zijn verhaal kan doen... het is dan ook niet belangrijk wat de trooster zegt .. er kan ook veel stilte zijn. Het verhaal komt stukje bij stukje in een atmosfeer van "ik luister naar je". De trooster hoeft niet te "begrijpen", het gaat om de ander. Later komt de emotie eruit bv met tranen en woede... Dat is echter niet noodzakelijk, soms kan vertellen genoeg zijn
Als je iets zegt bv hoe lang heb je dat al, of ach wat erg voor je (klankbord voor gevoel).

1. Eerste fase: aftasten, binnen atmosfeer van luisteren.
2. Tweede fase: de andere laten komen
3. Derde fase: de andere komt met zijn emotie, die emotie mag er zijn; de emotie komt er uit: verdriet en/of woede; diepste wens is gezien te worden.
4. Vierde fase:
   • Hierdoor komt de klager dieper dan zijn emotie. Door het uiten van die emotie zak je tot onder het verdriet.
   • Onder de woede zit pijn, en onder pijn aanvaarding.
   • Hij komt tot de rust van "ok, zo is het nu eenmaal".
   • Dan komt de moed van het hart.
   • In rust gekomen kan je verbinding maken met anderen, met diegene die je troost en verlaat je je eenzaamheid. De "klager" geeft emotie aan de trooster, de trooster ontvangt de overgave, en de trooster geeft liefdevolle aandacht (principe ton len: tibetaanse meditatie). De troost ligt in de liefdevolle aanwezigheid en in de erkenning. Het is heel wat als iemand zijn hart bij je uitstort. Dit is niet alleen een belasting. Het is ook heel dierbaar. Een trooster is niet alleen maar iemand die geeft, hij ontvangt ook heel veel. Deze troost is heel mooi, maar lukt zo weinig, want mensen durven dit niet ...

    

Wat is er belangrijk voor de trooster?

De trooster moet zichzelf kunnen wegcijferen en stilzijn vanuit zijn/haar hart. Dit is heel moeilijk.
De angst van de trooster is dikwijls: als ik iemand laat uitspreken, dan moet ik het oplossen. Dat is niet zo. Hij/zij hoeft het niet op te lossen. De "klager" vraagt géén hulp, ze weten het zelf wel.
Wat heb ik te bieden of wat kan ik als trooster? (grenzen stellen).
Wat is mijn impuls, en hoe kan die ander dat ontvangen?
Aandacht bij het hoofd betekent begrijpen.
Aandacht bij emoties geeft veroordelen.
Aandacht bij het hart is de juiste houding, die voelt de ander en hij reageert op wat hij onbewust oppikt.
Je hoeft niet hetzelfde te voelen, je hoeft het ook niet te begrijpen.
Als trooster laten zijn, dan zakt de klager naar de bodem van zijn systeem en wordt hij gezien.

Wat is belangrijk voor de klager?

Bereid zijn te veranderen, bereid zich over te geven, te springen ten eerste in eigen emoties (voorwaarde om je te laten troosten); je laten opvangen. Angst wordt vaak door projecties (rationalisaties) gereduceerd bv ze zijn bang voor mijn emoties (dit geeft een rem op je verdriet en dan projecteer je naar buiten). De blokkade tegen emoties is vaak heel fysiek, daarbij kan massage helpen. Huilen is loslaten.
Open staan voor de andere. Openen naar buiten toe is emoties loslaten, openen naar binnen toe is anderen binnenlaten, kijken en ontvangen, vervuld voelen met de aandacht die de ander heeft voor jou, gezien voelen, dit voelt zachter van binnen. Aanvaarding is een volwassen standpunt.
Sommige klagers zijn slachtoffers, ze zijn ontroostbaar, onhelpbaar, gaan niet op eigen benen staan. Het is alsof er een soort brij boven aanvaarding hangt. Dit is een mengsel van woede en verdriet, en hierdoor wordt de energie niet uitgezuiverd. Het is een soort van zielige woede. Ze vinden zich zwak, en de andere sterk ... het is dus logisch dat de andere helpt of meot helpen. De schuldige wordt buiten zichzelf gezocht, het slachtoffer is een manipulator (met zijn kleinheid - zieligheid). Hij vraagt géén hulp, maar pakt het en eist het, hij aanvaardt niet. Slachtoffers ontvangen niet, dus de gever wordt ook niet bedankt, want ontvangen is bedanken. Niemand blijft voor niets in een slachtofferrol hangen... Deze mensen durven niet door hun emoties heen, ze zijn al vaak al heel jong gekwetst geraakt.
Sommige mensen moet je op hun benen zetten, en sommige mensen hebben géén benen... Waar het hier dan op neerkomt is: er is een probleem, maar je hulp zakt er doorheen (een bodemloos vat). Hier is géén grens, dus de trooster - helper moet zijn eigen grenzen bepalen en dat is er moeilijk!!!

Vragen - zeggen

We zijn allemaal verschillend, we weten niet wat er bij de ander omgaat, vandaar dat je soms een blindemannetjes-spel krijgt. Je moet dus vragen om te kunnen weten wat je wil weten. Zeggen wat erin je omgaat, wat je kwetst.

We zijn een dergelijke houding niet gewoon, maar het geeft het gewone alledaagse leven een rijkdom en diepgang.

Stichting dr. Elisabeth Kübler-Ross Vlaanderen vzw, F. Coosemansstraat 96, 2600 Berchem; tel/fax 03-218 47 40.

Verlies verlamt, isoleert en kan ziek maken. Twee jaar rouw is niet abnormaal bij het verlies van een partner, en vijf tot zeven jaar is niet abnormaal voor het verlies van een kind.

'Een verkeerd, maar goed bedoeld woord of gebaar is niet zo erg. Stilzwijgen, dat is het ergste wat men kan doen'.

Nederlandse Vereniging voor Weduwen en Weduwnaars (Mechelen), 015-55 55 50
Landelijke Stichting Rouwbegeleiding (Nederland) 00 31 30 276 15 00
Helpen bij Verlies en Verdriet door Manu Keirse, Lannoo 1995.

Verliesverwerken : De activiteiten van de Landelijke Stichting Rouwbegeleiding (LSR) zijn in beginsel bedoeld voor iedereen die te maken heeft met rouw. Bij de LSR is uitgebreide informatie over rouw beschikbaar. De LSR kan de weg wijzen naar de mogelijkheden voor rouwbegeleiding.

Thuis pagina sterven en stervensbegeleiding:

Mandala vzw

Hulp aan koppels ...

Waarom zou je kiezen voor relatietherapie?