Statistisch onderzoek toont aan dat mensen geboren na 1955 drie maal meer kans hebben dan hun ouders om depressief te worden. Vrouwen zijn dan weer vaker depressief dan mannen. Depressie is één van de grootste oorzaken van langdurig werkverzuim wegens ziekte. Werkgeversorganisaties trekken aan de alarmbel en de farmaceutische industrie doet gouden zaken. Psychofarmaca behoren tot de best verkochte geneesmiddelen. Het lijkt wel of depressie een massale paniekreactie heeft veroorzaakt. Het is typerend voor onze samenleving met haar korte termijn denken en kunstmatige oplossingen dat voorbij wordt gegaan aan de belangrijke functie die depressie heeft zoals hier zal aangetoond worden.

Het is niet de bedoeling van dit artikel om de oorzaken van depressie uitgebreid te beschrijven. Nochtans is het noodzakelijk om dieper in te gaan op bepaalde principes om nadien aan te tonen dat depressie een belangrijke en noodzakelijke ervaring kan zijn voor de persoon in kwestie. Mensen die naar buiten gericht zijn hebben meer kans op een depressie. Hun publiekfunctie is niet gericht naar de eigen gewaarwordingen maar naar de noden en verwachtingen van de buitenwereld. Een voorbeeld hiervan is Mia. Tijdens een therapiesessie raakte ze geblokkeerd omdat het beeld dat bij haar opkwam bij een visualisatie niet correspondeerde met de leiding van de therapeute. In plaats van dit kenbaar te maken bleef ze in haar hoofd zitten tot de therapeute haar een vraag stelde. Pas later, nadat ze dit met haar therapeute had opgenomen, werd het haar duidelijk dat ze op dat moment zorg droeg voor de ander en blokkeerde omdat haar beeld niet was wat de therapeute 'nodig ' had.

Als je een mens zou voorstellen als een mandala kun je zeggen dat zijn waarneming zich voornamelijk situeert aan de omtrek van de cirkel. De beweging van zijn levensenergie gaat slechts in één richting namelijk naar de periferie.

Uiteraard is iemand die zijn aandacht naar buiten richt ook afhankelijk van dezelfde buitenwereld. De gerichtheid op en de afhankelijkheid van wat ons omringt maakt ons kwetsbaar. Als ons bestaan afhangt van de andere, de situatie waarin we ons bevinden en de indruk die we op de buitenwereld denken te maken, creëren we een illusie die vroeg of laat aan scherven valt en verliezen we datgene wat voor ons belangrijk is. Gedurende heel ons leven lijden we verlies. Vriendschappen worden verbroken, carrières worden door ontslag plots beëindigd, een huwelijk loopt uit op echtscheiding, de dood neemt een geliefde weg. Verlies is de realiteit van het leven. Voor mensen die naar buitengericht zijn en dus meer kans lopen op een depressie, wordt dit verlies uitvergroot en verpersoonlijkt. Brazier stelt dat we in feite niet zozeer het verlies van een persoon of een zaak op zich betreuren ".. als wel het verlies van een hele wereld van dingen die voor ons bestonden toen zij erin voorkwamen, een wereld die onze geest had gemaakt." Voor iemand voor wie de buitenwereld tevens zijn bestaan betekent, leidt de confrontatie met verlies vaak tot meer rigiditeit, tot een vastbeslotenheid om zich vast te klampen aan dat wat nog wel zekerheid biedt. Er wordt nog meer energie naar de periferie van de mandala gestuurd en tegelijk wordt de reactie van de buitenwereld belangrijker, en dus de invloed ervan op het welzijngevoel groter. De druk om te voldoen aan het eigen ideaalbeeld en de reële of veronderstelde verwachtingen van de anderen neemt toe.

Door de opeenstapeling van verliezen en het steeds rigider worden van patronen kan een depressie optreden. Letterlijk betekent de-pressie het wegvallen van de druk. Dahlke ziet depressie als een psychische noodrem: " … we worden afgeremd als we te snel en bovendien ook nog in de verkeerde richting gaan, waarna we gedwongen worden ons terug te trekken uit ongewenste situaties en de eenzaamheid kiezen. Daar worden we op een existentieel niveau met onszelf geconfronteerd en vervolgens met het einddoel van ons huidige leven: de dood. Vaak slaagt een depressie erin ons eigen leven weer in het middelpunt van onze aandacht te brengen, en wel door ons te bevrijden van de dwangmatige neiging het iedereen naar de zin te maken, ruimte te scheppen voor verdriet en de verwerking ervan en ons de tijd te geven voor ons zelf, tijd waarin eenvoudigweg niets hoeft te gebeuren. " De depressie met alle pijnen en ellende laat toe dat er een nieuwe beweging wordt ingezet. Meer nog ze is er de aanleiding toe. De energie die naar de buitenwereld werd gericht is opgebruikt. Als de druk om te voldoen aan de verwachtingen wegvalt kan vermoeidheid toegelaten worden. De depressieve mens voelt zich dood. Hij is moegestreden en de winter is ingetreden. Hoe lang deze toestand duurt hangt af van de kracht van de illusie en de verwerking van het verlies. Tijdens de depressie kan de Regisseur, die voorheen te allen tijde de controle moest handhaven, niet meer op tegen de dwingen eisen van het depressieve systeem. Hij wordt als het ware uitgeschakeld en krijgt eindelijk de rust die hij nodig heeft. Ook de Acteur is niet meer in staat op zijn gewone manier te functioneren. Door het uitvallen van de regisseur krijgt de Acteur geen aanwijzing meer om tot gericht gedrag te komen. Al wat hem rest is stilvallen en afwachten. De waarneming van de buitenwereld wordt onduidelijker - depressieve mensen klagen soms van verminderd zicht. In plaats daarvan wordt de Publiekfunctie ingeschakeld om zich meer naar binnen, naar het centrum van de mandala te richten. Depressie speelt zich af op de lijn van het gebeuren. Door het gericht zijn op de eigen innerlijke beleving kan stilaan de mist van onherkenbare gevoelens optrekken en kunnen emoties en gewaarwordingen onderscheiden worden.

In de depressie wordt een nieuwe realiteit gecreëerd. De winter lijkt eindeloos, er wordt geleefd met de dood. Een welwillende getuige in de persoon van een therapeut, een vriend of een geliefde kan het contact vormen met de 'andere' realiteit. Hoewel dit meestal niet zo ervaren wordt houdt de depressie ook de kiem van de verandering in zich.
Deze gedachte wordt ook uitgedrukt in het volgende gedicht:

Zoals de winter de natuur voorbereidt op een nieuwe lente, zo wordt de depressieve mens voorbereid op een vruchtbaarder leven waarin de waarneming van de eigen gewaarwordingen een plaats krijgt naast de waarneming van de buitenwereld. Jan, een man van 32 jaar, ervaarde zijn laatste depressie met een mislukte zelfmoordpoging als een duidelijk signaal dat het nu anders moest. Tijdens zijn herstelperiode gaf hij via collages en teksten vorm aan wat er in hem leefde. Door zich naar binnen te richten kreeg hij zicht op wat hij zelf verlangde en wie hij was. Hij besloot het ouderlijk huis te verlaten en uit de oude rigide gezinspatronen te stappen. Na vijf maanden was hij in staat om opnieuw te gaan werken en sociale contacten te onderhouden. Op de vraag wat de depressie hem had opgeleverd antwoordde hij dat hij zichzelf heeft ontdekt, nieuwe manieren heeft gevonden om zichzelf uit te drukken en een plaats te geven. Hij had een middenweg gevonden in het openstaan voor de buitenwereld en bij zijn respons rekening te houden met zijn eigen noden en verlangens.

Zoals met dit verhaal duidelijk wordt kan het zich naar binnen richten een nieuwe beweging op gang brengen in de mandala. De energie is niet meer eenzijdig naar buiten gericht kan vrij naar en van het centrum vloeien. Het systeem is in evenwicht gebracht.

Een depressie is een ernstige crisis in het leven van de betrokkene. In onze maatschappij wordt 'crisis' meestal eenzijdig negatief geïnterpreteerd. In China echter is het teken voor crisis gelijk aan het teken voor kans. Als we depressie slechts zien als pijn, verdriet en dood is onze kijk op de dingen zeer beperkt. Depressie is immers meer dan dat. Het is een kans op verandering, vernieuwing, een nieuwe lente, de belofte van een rijk innerlijk leven. Het is de voorbode van vernieuwing en vruchtbaarheid.

© Resy De Meulder, Therapeute I.V.
Eerst verschenen in Metafoor.
Met dank aan Resy om haar artikel hier te mogen publiceren.

* BRAZIER David. Zen Therapie. Asoka, Nieuwerkerk a/d/ IJsel. 2000 p. 282
* DAHLKE Rüdiger. Crisis als uitdaging. Levensfasen en hun ziektebeelden. Ankh-Hermes BV, Deventer. 1995. P. 261

Mandala vzw

Hulp aan koppels ...

Waarom zou je kiezen voor relatietherapie?